Publiek Perspectief is vanaf nu Trends in HR. Blijf via dit platform op de hoogte van de laatste trends & ontwikkelingen voor HR.

Interview

Burn-out: onderwijspersoneel het meest opgebrand 

burn-out onderwijs

Wie heeft er niet van tijd tot tijd te maken met werkstress? Gelukkig is er met de juiste mate van ontspanning geen vuiltje aan de lucht. Maar pas op! Als de balans zoek is tussen inspanning en ontspanning, neemt het risico op een burn-out toe. De cijfers liegen er niet om, jaarlijks ervaart ruim 14 procent van de medewerkers in Nederland burn-outklachten. In het onderwijs ligt dit percentage nog hoger: 20 procent. Het mag duidelijk zijn dat burn-out een relevant thema is. 

Meeste burn-outklachten in het onderwijs 

Het onderwijs is koploper als het gaat om het percentage medewerkers met burn-outklachten: 1 op de 5 medewerkers heeft ermee te maken. Wanneer we het ondersteunend onderwijspersoneel buiten beschouwing laten, worden de cijfers nog verontrustender. Van het onderwijzend personeel kampt zelfs 1 op de 4 met burn-outklachten. Zij ervaren meer vermoeidheid, stress en burn-out dan medewerkers in andere sectoren, zo blijkt uit onderzoek van TNO. 

In het onderwijs is de kans op een burn-out zo groot, omdat leerkrachten vaak bijzonder betrokken zijn. Door een veelheid aan taken komt dit behoorlijk onder druk te staan. Het lesgeven en begeleiden van leerlingen geeft energie, maar wat vaak als belastend wordt ervaren, zijn aspecten zoals vergaderingen, structureel overwerken, administratieve taken, rapporteringen en veeleisende ouders. Als het totaalplaatje in onbalans raakt, kan de docent ook uit balans raken. 

Niet voor niets staat een lagere werkdruk (naast een beter salaris voor leerkrachten) bovenaan de agenda van PO-front. Deze samenwerking tussen bonden, schoolleiders, schoolbesturen en leraren in het primair onderwijs, heeft intussen breeduit het nieuws gehaald door de stakingen eerder dit jaar.  

Werkstress versus burn-out 

Nu is een beetje stress helemaal niet erg, het helpt alert te reageren en in actie te komen. Maar veel stress is niet goed en ‘te veel’ zeker niet. Wat vooral van groot belang is, is dat situaties van stress zich afwisselen met ontspanning. Zo zorgt af en toe wat werkstress ervoor dat we het maximale uit onszelf kunnen halen. Om vervolgens in de fase van ontspanning volledig te herstellen. Maar wat als we onvoldoende ruimte hebben of nemen om te ontspannen? Dan bestaat het risico op weg te zijn naar een burn-out. Een reëel risico, gezien de eerdergenoemde cijfers. Ben dus alert op de symptomen, zoals cognitieve problemen (denk aan geheugen- en concentratieproblemen), emotionele problemen (huilbuien of woedeaanvallen), weerstand tegen het werk of algehele uitputting. 

De juiste balans 

Werkstress moet dus zeker aangepakt worden, zowel in het onderwijs als daarbuiten. Maar we kunnen niet vaak genoeg benadrukken dat stress niet dé oorzaak is bij burn-out klachten. Het probleem zit hem echt in een juiste balans tussen inspanning en ontspanning. 

Een Nederlandse oplossing tegen burn-out trekt sinds afgelopen zomer internationale belangstelling. Jessica van Wingerden ontwierp als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit een methode tegen burn-out ‘Vanuit Passie en Energie naar Prestatie’, kortweg PEP. Zij haalde daarmee de finale van een wereldwijde prijsvraag. Van Wingerden: “Dat we regelmatig onze smartphone moeten opladen vinden we vanzelfsprekend, maar het opladen van onze eigen accu willen we nog weleens vergeten.” Deelnemers krijgen inzicht in wat energie geeft op het werk en wat energie vraagt, en ervaren wat ze zelf kunnen doen om hier een goede balans in te vinden. Het programma richt zich zo op het vergroten van plezier in het werk, het beter aankunnen van stressfactoren en het verlagen van het risico op burn-out. 

 “Dat we regelmatig onze smartphone moeten opladen vinden we vanzelfsprekend, maar het opladen van onze eigen accu willen we nog weleens vergeten.” 

Als werkgever de focus verbreden 

We moeten niet alleen naar de medewerker zelf kijken wanneer deze een burn-out heeft (gehad). Meestal moet ook echt iets veranderen aan de werkzaamheden en omstandigheden binnen de organisatie om een nieuwe burn-out te voorkomen, bij diezelfde of een andere collega. Bijvoorbeeld door mensen meer vrijheid te geven in de manier waarop ze hun werk invullen. Of door meer afwisseling in werkzaamheden te bieden, of meer feedback. De werkgever en de leidinggevende spelen een belangrijke rol in het omgaan met een burn-out. 

Een sprekende metafoor komt naar voren in het televisieprogramma ‘Sophie in de mentale kreukels’, waarin presentatrice Sophie Hilbrand uitzocht wat de gevolgen en oorzaken van burn-out zijn. In de tweede aflevering praat Sophie met een ervaringsdeskundige die een boek heeft geschreven. Zij zegt: “Collega’s die burn-out gaan in een organisatie zijn als parkietjes in de mijn.” Toen er nog geen koolmonoxidemelders waren, namen mijnwerkers een parkietje mee de mijnen in. Te veel koolmonoxide legt namelijk de organen plat. Dit proces treedt eerder op bij parkietjes dan bij mensen. Als het vogeltje dood van zijn stokje viel, dan wisten ze dat het koolmonoxidegehalte gevaarlijk hoog was. 

Bij een burn-out, gaan we er in de meeste gevallen van uit dat dit iets zegt over die persoon in plaats van over de omgeving. Maar wat als de burn-out collega het parkietje in de mijn is, die simpelweg als eerste omvalt? De medewerker kan het parkietje zijn dat aangeeft dat er iets ongezonds speelt op de afdeling of in de organisatie. Dit kan van alles zijn, van hoge werkdruk, spanning in het team tot werkzaamheden die niet helemaal passen. Check dus altijd of er andere collega’s zijn die hetzelfde of iets vergelijkbaars ervaren. Wanneer een collega, net als een parkietje, van zijn stokje gaat, pak dit teken dan aan om kritisch te kijken naar de afdeling of de organisatie. Koop geen nieuw parkietje, maar doe iets aan de mijn! 

Dit artikel is verschenen in de decembereditie van magazine Driessen Persoonlijk. Meer lezen? Download het magazine met het thema doelen.

 

Deel deze pagina
Monetta Driessen
Als HRM-redacteur houdt Monetta graag een vinger aan de pols als het gaat om relevante en actuele HRM-thema’s. Haar HRM-kennis en –ervaring richten zich specifiek op de publieke sector. Naast blogs schrijft zij ook regelmatig artikelen voor HR-publicaties en -vakbladen.
Meer van deze auteur