Werkdruk is een bijzonder fenomeen. Vrijwel niemand staat ’s ochtends op met het idee: vandaag ga ik mezelf eens lekker over de kop werken. En toch gebeurt het. Meestal niet van de ene op de andere dag, maar heel geleidelijk. Een drukke week wordt een drukke maand. Een tijdelijke piek verandert ongemerkt in de nieuwe standaard. En voor je het weet hoor je mensen zeggen: “Het is druk, maar ja wie niet hè… dat hoort er nu eenmaal bij.” Als vitaloog weet ik dat juist op dat moment het gesprek over mentaal welzijn zou moeten beginnen.
Een gezonde dosis werkdruk is helemaal niet verkeerd. Integendeel. Uitdaging, verantwoordelijkheid en een volle agenda kunnen juist energie geven. Het wordt pas een probleem wanneer er geen tegenwicht meer is. Wanneer herstellen iets wordt voor de vakantie, het weekend of “later”. Ons brein is gemaakt om te schakelen tussen inspanning en ontspanning. Haal je die cadans weg, dan raakt niet alleen het lichaam vermoeid, maar ook het mentale systeem uit balans.
HR-professionals herkennen dat vaak eerder dan ze zelf beseffen, doordat er subtiele veranderingen zichtbaar worden. Medewerkers reageren korter, nemen minder initiatief, piekeren meer of lijken hun plezier in het werk langzaam kwijt te raken. Dat zijn signalen dat de mentale balans onder druk staat.
In organisaties wordt mentaal welzijn nog te vaak gekoppeld aan ‘problemen’. Terwijl het in de kern gaat over cadans. Over hoe mensen omgaan met prikkels, verwachtingen en tempo. Over hoe ze hun aandacht verdelen en over de ruimte die ze ervaren om zichzelf te blijven.
Mentaal welzijn groeit wanneer mensen begrijpen hoe hun mentale systeem werkt. Wanneer ze leren herkennen wanneer spanning oploopt en ontspanning nodig is. Dat ontstaat niet door een eenmalige training of campagne, dat vraagt om gemeenschappelijke taal die normaliseert in plaats van problematiseert.
Helaas wordt mentaal welzijn in organisaties nog vaak benaderd alsof het alleen gaat over mensen die al zijn vastgelopen. Dat vind ik een gemiste kans. Mentaal welzijn gaat niet over ziekte, maar over veerkracht. Over de manier waarop mensen omgaan met verwachtingen, veranderingen, werkdruk en alle prikkels die tegenwoordig op hen afkomen. Iedereen beweegt voortdurend ergens op die schaal. De vraag is niet óf medewerkers aandacht nodig hebben voor hun mentale welzijn, maar hoe je ervoor zorgt dat die aandacht een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het dagelijks werk.
Daar ligt volgens mij een mooie opdracht voor HR door werkdruk bespreekbaar te maken voordat het een probleem wordt. Dat begint met nieuwsgierigheid. Waar krijg je energie van? Wanneer merk je dat je concentratie afneemt? Wat helpt jou om na een intensieve dag weer op te laden? Zulke gesprekken zijn verrassend eenvoudig en leveren vaak veel meer op dan een vragenlijst of een jaarlijkse medewerkerstevredenheidsmeting.
In mijn boek ‘Mentaal in balans’ beschrijf ik mentale gezondheid daarom als iets waar je iedere dag opnieuw invloed op hebt. Kleine keuzes in aandacht, herstel en werkritme bepalen uiteindelijk hoe veerkrachtig iemand blijft. Dat geldt net zo goed voor organisaties. Een cultuur waarin ruimte is voor reflectie, herstel en open gesprekken over energie voorkomt dat werkdruk ongemerkt uitgroeit tot uitval.
Dat is wat mij betreft de belangrijkste opdracht voor HR: Niet wachten tot mensen uit balans raken, maar voorwaarden creëren waardoor ze in balans kunnen blijven. Want een organisatie waarin mensen mentaal fit blijven, presteert niet alleen beter. Het is ook een organisatie waar mensen met meer plezier werken, beter samenwerken én langer willen blijven.
Tip: Start deze maand één gesprek waarin het niet gaat over prestaties of deadlines, maar over mentale balans. Vraag: Wat helpt jou om helder te blijven wanneer het druk is? Dat gesprek kan meer opleveren dan je denkt.
Graag verloten we een aantal exemplaren van het boek ‘Mentaal in balans’ van Klaas Koster. Via deze link loot je mee.
Deze column is geschreven door vitaloog Klaas Koster, directeur/adviseur bij Vitalogisch, directeur/docent bij de Vitacademie en auteur van de boeken ‘Vitalogie’, ‘Lang zal je leefstijl’, ‘Vitaal leiderschap’, ‘Mentaal in balans’ en ‘Werkliefde’.
